การบังคับคดีเป็นขั้นตอนของกฎหมาย หลังจากที่ศาลได้มีคำพิพากษาหรือมีคำสั่งตัดสินคดีเสร็จสิ้นไปแล้ว โดยปกติในคำพิพากษาของศาลนั้น ก็จะมีการกำหนดให้ฝ่ายจำเลย หรือฝ่ายที่แพ้คดี ต้องกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งให้กับอีกฝ่ายหนึ่งเสมอ เช่น ให้จำเลยคืนเงิน หรือให้ชำระเงินค่าเสียหายแก่โจทก์ ให้จำเลยออกไปจากบ้าน หรือรื้อถอนสิ่งต่างๆ ออกไปจากที่ดินของคนอื่น เป็นต้น

          เหตุที่ต้องทำการบังคับคดี ก็เนื่องมาจากการที่จำเลย หรือฝ่ายที่แพ้คดีไม่ยอมปฏิบัติตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลภายในเวลาที่กำหนดนั้นเอง ซึ่งหากไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับการบังคับคดีตรงนี้แล้ว คำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลที่ได้ตัดสินออกไป ก็จะเป็นเพียงคำพูดธรรมดาๆ กับแผ่นกระดาษที่มีข้อความที่สวยหรู แต่ก็ไม่สามารถเอาไปใช้ประโยชน์อะไรได้ และสุดท้ายหน่วยงานราชการที่เรียกว่า “ศาล” ก็คงจะไม่มีความจำเป็นในสังคมเราแต่อย่างใด 

          ดังนั้นจุดประสงค์ของการบังคับคดี ก็คือการบังคับ หรือการทำให้เป็นไปตามคำพิพากษา หรือคำสั่งของศาลนั้นเอง

          การบังคับคดีนั้น มีขั้นตอนและมีวิธีการที่กฎหมายกำหนดเอาไว้แล้วอย่างชัดเจน ดังนั้นฝ่ายที่ชนะคดีจะเข้าไปบังคับให้ฝ่ายที่แพ้คดี ปฏิบัติตามคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลด้วยตัวเองไม่ได้ การดำเนินการต่างๆ นั้นจะต้องดำเนินการผ่านเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานราชการ ซึ่งก็คือ “เจ้าพนักงานบังคับคดี” เท่านั้น

          การบังคับคดีกับฝ่ายที่แพ้คดีนั้น สามารถทำได้หลายอย่าง แต่จะทำได้อย่างไร แค่ไหนนั้น ก็ต้องกลับไปดูคำพิพากษาหรือคำสั่งของศาลเป็นหลักว่า ได้ให้ฝ่ายที่แพ้คดีทำอะไรบ้าง เช่น หากศาลมีคำพิพากษาให้ฝ่ายที่แพ้คดีใช้หนี้เป็นเงินให้กับฝ่ายที่ชนะคดี หากปรากฏว่าภายหลังฝ่ายที่แพ้คดีไม่ยอมทำตามที่ศาลได้มีคำพิพากษาหรือคำสั่งเอาไว้  การบังคับคดีนั้นก็จะเป็นการบังคับคดีเอากับทรัพย์สินต่างๆ ของฝ่ายที่แพ้คดี  เช่น การอายัดเงินเดือน  การอายัดเงินฝากในธนาคาร การยึดเอาที่ดิน  ยึดบ้าน ยึดรถยนต์มาขายทอดตลาด เพื่อเอาเงินที่ขายได้นั้น มาชำระหนี้ให้กับฝ่ายที่ชนะคดีเป็นต้น

          แต่หากศาลได้ให้ฝ่ายที่แพ้คดีทำอะไรบางอย่างที่ฝ่ายลูกหนี้ต้องทำเองเฉพาะตัว เช่น ให้ออกไปจากบ้าน หรือที่ดินของคนอื่น ให้ทำการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างต่างๆ ที่ไปสร้างบนที่ดินคนอื่นอย่างไม่ถูกต้อง  กรณีเหล่านี้การบังคับคดีจะไปยึดเอาตัวเงิน หรือทรัพย์สินต่างๆ มาขายก็คงทำไม่ได้  ทำได้แต่เพียงการบังคับคดีโดยการขับไล่ให้ออกไป หากไม่ออกก็ให้ศาลทำการกักขังตัวเอาไว้ หรือกรณีเป็นการให้รื้อถอน หากฝ่ายแพ้คดีไม่ยอมรื้อถอน  เจ้าพนักงานบังคับคดีก็อาจจะเข้าไปทำการรื้อถอน โดยเรียกให้ฝ่ายแพ้คดีเป็นคนออกค่าใช้จ่ายต่างๆ เป็นต้น

          การจะทำการบังคับคดีตามคำพิพากษา หรือคำสั่งของศาลนั้น มีกำหนดระยะเวลาตามกฎหมายที่ฝ่ายผู้ชนะคดีจะต้องดำเนินการบังคับคดี คือ กำหนด 10 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคำพิพากษาหรือคำสั่งถึงที่สุด หากฝ่ายที่ชนะคดีไม่ดำเนินการบังคับคดีภายในกำหนด ก็จะไม่สามารถบังคับคดีเอากับฝ่ายที่แพ้คดีได้อีกนะครับ  

การบังคับคดีตามคำพิพากษา หรือคำสั่งของศาล